Топ-100 Kars ve Erzurum'un Türkiye'de az bilinen hakikatleri

Kars ve Erzurum'un Türkiye'de az bilinen hakikatleri


Tarihçi-yazardan bir araştırma…

Binlerce yıl Kars, Türklerin vatanıdır. Ancak 19. yüzyıldan bu yana, bu bölge bir devletten diğerine geçmiştir. Aşağıda Kars'ın 19. yüzyıldaki kaderi hakkında kısa bir genel bakış sunuyoruz.
Böylelikle Kars:
3 Mart 1878 - 14 Eylül 1917'lerde Rusya İmparatorluğu'nun,
14 Eylül- 7 Kasım 1917'de Rusya Cumhuriyeti'nin,
22 Nisan-26 Mayıs 1918'de Transkafkasya Demokratik Federasyonu'nun bölgesel birimiydi.
İdari merkezi Kars şehriydi. Bu alana Türkiye Cumhuriyeti'nin Ardahan, Kars ve Erzurum'un bir bölümü, Ermenistan Cumhuriyeti'nin Şirak merkezi dahildir.
Ermeni yazarlar da bunu kabul ediyorlar.
Örneğin, Badalyan, 1953 deki "Rusya'dan bugüne kadar Ermeni nüfusu 1953" mekalesinde Kars'ın 14,70%'nin, yani Agbaba mahalı'nın, Şuragel bolgesine bağlı Karamammad ve Molla Musa köy toplulukları'nın ve Baş Şuregel aralık köy cemaati'nin Ermenistan SSR'nin sınırlarına dahil edildiğini yazıyor.
Peki, bu nasıl olmuş?
1877 yılının Nisan ayında, Rus İmparatorluğu Osmanlılara savaş ilan etti. Balkan Yarımadası'nda ve Doğu Anadolu sınırında yoğunlaşan Rus ordusu sınır boyunca askeri operasyonlara başladı ve
Nisan ayında Bayazit'i (şu anda Doğubayazit),
Mayısda Ardahan'ı,
Haziran ayında Karakilse'yı (şimdi Ağrı),
Kasım ayında Kars'ı,
Aralık ayında Ardanuç'u ve Hınıskale'yı (şimdi Hınıs)
ve Ocak 1878'de Malazgirt'i işgal etti.
O yılın Ocak ayında Erzurum da kuşatılmış, fakat güçlü bir direniş sonucu Ruslar geri çekilmişti.
Ancak, Şubat ayında taraflar arasında ateşkes imzalandı ve Erzurum da Rusiya'ya verildi.
Nihayetinde, 1878'de, Osmanlılar ve Rusya arasında San Stefano Barışı imzalandı.
Bu antlaşmaya göre Erzurum ilinin Kars, Bayazit bölgeleri, Trabzon ilinin ise Batum sancaklığı Rusya'ya verildi.
1878'de, yani bir süre sonra Berlin Antlaşması imzalandı.
Berlin Antlaşması’nın 58. maddesi, Erzurum'un Rus İmparatorluğu’na verilmiş Kars ve Çıldır bölgelerinden ibaret Kars ilinin kurulmasını (1878) zorunlu hale getirmiştir.
Ayrıca, Erzurum'un Pasin-i Sufla kazasının birkaç köyü yeni kurulan Kars iline dahil edilmiş, Çıldırın Oltu bölgesinin bazı köyleri ise Osmanlı Devleti'ne verilmiştir.
Osmanlı ve Rusiya devletleri arasında 1879 Şubat'ında İstanbul Antlaşması imzalandı.
Bu Antlaşması'nın 7. maddesine göre, Rusiya tebaası olmak istemeyenler 3 yıllık dönemde mülklerini satabilir ve Osmanlı'ya taşınabilirdiler. Antlaşmada belirtilen sürec bittikden sonra göçetmeyenler devamlı Rusiya tebaası olacaktır.
Rus kaynaklarına göre, 1878 ve 1881 arasında 82.760 Müslüman (çoğunlukla Türkler) Rus nüfusunu kabul etmedi ve Osmanlı yönetimi altındaki bölgelere taşındı.
Ruslar boşalmış yerlere 50.000 Ermeni ve 40.000 Yunanlı yerleştirdi. Bununla bölgedeki Hristiyan nüfusun sayı yapay olarak çoğalmış oldu.
İşte bu tarihten itibaren bölgede Ermeni-Yunan zulmü başlamıştır. Bu zülm, katliam uzun zaman sürmüştür.
1917 oktyabr’ında ( Ekim) Rusiyada devlet çevrilişi oldu. Sovet Rusiyası kuruldu. Az sonra Sovyetler Doğu Anadolu'dan, yani Güney Kafkasya'dan ordusunu çıkardı.
1918 Mart’ında Brest-Litovsk Barışı imzalandı. 1878’de itirilmiş topraklar geri alındı.
Nihayetinde, 1921 Ekim'inde Kars Antlaşması oldu.
Bu antlaşmanın 4. maddesine göre, Türkiye ile SSCB arasındaki sınırlar belirlendi.
Ardahan ve Kars'ın eski kuzey idari sınırlarından Aşağı Kars-Suyun mensebine kadar sınırı, Arpaçay ve Araz nehirlerinin talveg hattı belirlemiş oldu. Böylece, Kars bölgesinin bir parçası Rusya'ya, dolayısıyla Ermenistan'a verildi.
Şahin Alioğlu Aliyev

0/Şərhlər

Previous Post Next Post